Kino Ratusz

22 czerwca 2026 roku obchodziliśmy 100. rocznicę urodzin Tadeusza Konwickiego, jednego z najbardziej niepowtarzalnych, ale również niedocenianych, twórców polskiej kultury XX wieku. Z tej okazji Stowarzyszenie Kin Studyjnych zaprosi na wyjątkowy przegląd jego filmów – spotkanie z artystą, który potrafił połączyć literacką wrażliwość z językiem kina w sposób do dziś pozostający zjawiskiem osobnym.

Twórczość Konwickiego, mocno osadzona w swoim pokoleniu reprezentowanym m.in. przez Andrzeja Wajdę, Jerzego Kawalerowicza czy Wojciecha Jerzego Hasa, nieustannie powraca do tematów pamięci, tożsamości, winy i przemijania. Tematów, które naznaczyły pokolenie Kolumbów, pokolenie urodzone w latach 20. XX, dorastające w czasie II wojny światowej; pokolenie, pozbawione nadziei, które dojrzewając oglądało śmierć i zniszczenie.

Mimo to, jako pisarz, scenarzysta i reżyser budował własny, rozpoznawalny język opowiadania – pełen oniryzmu, niedopowiedzenia i egzystencjalnego niepokoju. Jego kino wyrosło z literatury, ale nigdy nie było jedynie ilustracją tekstu. Stawało się przestrzenią, w której wspomnienie miesza się z wyobraźnią, historia z osobistym doświadczeniem, a rzeczywistość z metaforą. Jego filmowy język był niezwykle nowoczesny i w wielu aspektach wyprzedzał swoje czasy.

Bohaterowie jego filmów są często ludźmi zawieszonymi między przeszłością a teraźniejszością, próbującymi zrozumieć własne miejsce w świecie i historię, która ich ukształtowała. To kino głęboko osobiste, a zarazem uniwersalne – mówiące o polskim doświadczeniu XX wieku, ale także o samotności człowieka wobec czasu, utraty i własnych złudzeń. Konwicki należał do tych twórców, którzy nigdy nie oddzielali życia od sztuki. Jego filmy i książki wyrastały z osobistego doświadczenia pamięci, wykorzenienia i historii, która nieustannie powraca. Urodzony na Wileńszczyźnie, naznaczony wojną i doświadczeniem powojennej Polski, przez całe życie powracał do pytań o tożsamość – zarówno jednostkową, jak i zbiorową.

To właśnie pamięć jest jednym z najważniejszych tematów jego kina. U Konwickiego nie jest ona jednak prostym powrotem do tego, co minione. Pamięć bywa fragmentaryczna, niepewna, zniekształcona przez czas, a czasem wręcz przypomina sen. Podobnie jak sam Konwicki, bohaterowie jego filmów próbują odtworzyć własne życie z urywków obrazów, emocji i miejsc, które nie istnieją już w takim kształcie jak dawniej. Dzięki temu jego kino zyskuje wymiar niezwykle osobisty, a jednocześnie uniwersalny – bo mówi o doświadczeniu utraty, które w różnych formach dotyka każdego.

Filmy reżysera – pełne refleksji, ironii i nieoczywistego humoru – podobnie jak jego opowieści, wymykają się jednoznacznym interpretacjom, pozostając żywe i aktualne także dziś.

W filmie „Salto” reżyser idzie krok dalej, tworząc jedno z najbardziej zagadkowych dzieł polskiego kina. Tajemniczy przybysz pojawiający się w prowincjonalnym miasteczku staje się figurą pamięci, winy i zbiorowych wyobrażeń. Konwicki rozbija tradycyjną narrację, miesza groteskę z metafizyką, realizm z absurdem, tworząc film, który do dziś wymyka się jednoznacznym interpretacjom.

Kim jest przybysz, który nagle pojawia się w małym miasteczku i zaczyna rozpoznawać w mieszkańcach ich najskrytsze lęki i wspomnienia? Jego obecność wywołuje niepokój, ożywia dawne wspomnienia i prowokuje do konfrontacji z tym, co wyparte i niewygodne. „Salto” to film, który wymyka się jednoznacznym interpretacjom. Balansuje między realizmem a snem, groteską a powagą, ironią a melancholią. Konwicki buduje hipnotyzującą atmosferę, w której rzeczywistość nieustannie się rozpada i na nowo układa, a widz zostaje wciągnięty w grę pozorów i znaczeń. To także przenikliwy portret zbiorowej pamięci i narodowych mitów. Opowieść o tym, jak przeszłość powraca i kształtuje teraźniejszość. „Salto” zachwyca formalną odwagą, wybitną rolą Zbigniewa Cybulskiego i niepowtarzalnym klimatem, który do dziś fascynuje kolejne pokolenia widzów.

Film Tadeusza Konwickiego wpisuje się w nurt Szkoły Polskiej, podejmując polemikę z narodową mitologią, uosabianą przez postać Kowalskiego-Malinowskiego graną przez Zbigniewa Cybulskiego. Nawiązuje do „Wesela” Stanisława Wyspiańskiego, wykorzystując figury takie jak Poeta, Pijak czy Gospodarz oraz motyw chocholego tańca. Tematycznie i kompozycyjnie koresponduje także z powieścią „Sennik współczesny” oraz powracającym motywem tańca obecnym w filmie „Jak daleko stąd, jak blisko”.